پس از نخستين مهاجران و انصار ، كه مهاجران را پناه دادند ، به اسلام گرويدند در جايگاه ايمانى پايين‌ترى قرار دارند ( انفال / 74 - 75 ؛ حشر / 8 - 10 ) . « آنها كه سبقت جسته بودند و اينك پيش افتاده‌اند * اينان مقربانند * در بهشتهاى پرنعمت . » ( واقعه / 10 - 12 ) « 1 » . قرآن بويژه به كسانى كه پس از فتح مكّه اسلام آورده‌اند صريحا يادآورى مىكند كه خود را با كسانى كه پيش از فتح انفاق كرده و به جنگ رفته‌اند برابر نشمارند كه « درجت آنان فراتر است » ( اعظم درجة ، حديد / 10 ) . در آن هنگام ، اعتقاد عمومى اين بود كه وظيفهء هجرت با فتح مكّه پايان يافته ، و حتّى مسلمانانى هم كه پس از آن به مدينه مىآمدند و اسلام مىآوردند عنوان و امتياز مهاجرين را به دست نياوردند . عمر بن خطاب همواره به دفاع و پشتيبانى مجدّانه و بىقيد و شرط از آرمان و اصول اسلام پرداخته بود . او در زمان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بارها هر چند به صورتى ناموفّق با برقرارى روابط سياسى با دشمنان مكّى مسلمانان مخالفت كرده بود . بنابراين ، پس از جنگ بدر درخواست كرده بود كه به جاى آزاد كردن اسيران در ازاى دريافت فديه آنها را بكشند . او با پيمان صلح حديبيّه مخالفت كرده بود و در زمان فتح مكّه ، به عفو ابو سفيان ، سر كردهء امويان ، اعتراض كرد . و به سبب نقش مهمّ ابو سفيان در دشمنى با اسلام خواستار قتل او شده بود . « 2 » در زمان أبو بكر نيز با جنگ عليه قبايل مسلمانى كه زكات نمىپرداختند و همچنين با سپردن برخى منصبهاى كليدى به چند تن از اشراف مكّه همچون خالد بن وليد و خالد بن سعيد موافق نبود ؛ بدان سبب كه از نظر او رفتار خالد بن وليد با اخلاق اسلامى سازگار نبود و در وفادارى خالد بن سعيد به أبو بكر هم جاى ترديد بود . عمر زمانى كه به خلافت رسيد گرچه سعى نكرد حق حاكميّت انحصارى قريش را كه أبو بكر برقرار كرده بود تخطئه كند ، امّا كوشيد با اجراى اصول اسلامى و محدود كردن قدرت بيش از اندازهء اشراف جاهلى مكّه ماهيّت اسلامى حكومت را تقويت كند . او بويژه بر دو اصل قرآنى سابقه ، كه به فرض پذيرش حقّ تثبيت‌شدهء قريش بازهم بيشتر شامل نخستين اصحاب قريشى پيامبر مىشد ، و شورا تأكيد مىكرد .

--> ( 1 ) اين اولويت را غالبا موقتى دانسته‌اند ، گرچه آيات 13 - 14 تا حدّى اين تفسير را نقض مىكند . ( 2 ) شوفانى ، ردّه ، ص 55 .